Μια αθόρυβη συμμαχία: Τουρκία και Ισπανία σε τροχιά σύγκλισης

Πίσω στη βαριά σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή και εν μέσω κλίματος γεωπολιτικής αναταραχής που προκαλεί η σφοδρή σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα ουσιαστική σχέση επανέρχεται στο προσκήνιο: εκείνη μεταξύ Τουρκίας και Ισπανίας. Όπως επισημαίνει και ανάλυση του Atlantic Council, η σύμπλευση Άγκυρας και Μαδρίτης δεν είναι νέα - ωστόσο αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς λόγω της τρέχουσας κρίσης.

Οι τρεις εβδομάδες πολέμου έχουν ήδη προκαλέσει μια ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, αλλά και στο κομβικό πέρασμα του Στενού του Ορμούζ, επέφεραν εκτίναξη των τιμών πετρελαίου. Ταυτόχρονα, η σύγκρουση έχει φτάσει «κοντά» στην Ευρώπη, με επιθέσεις και αναχαιτίσεις πυραύλων ακόμη και πάνω από την Τουρκία.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία επιδιώκει να αναδειχθεί (ξανά) σε σημαντικό γεωπολιτικό παίκτη. Ως το μοναδικό κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ που είναι στις παρυφές της Μέσης Ανατολής, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων, με το έδαφός της να χρησιμοποιείται για αντιπυραυλική άμυνα και (πιθανόν) επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ενδεικτικό είναι ότι νατοϊκά συστήματα Patriot - συμπεριλαμβανομένων ισπανικών - έχουν ήδη αναπτυχθεί για την αντιμετώπιση απειλών από το Ιράν.

Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται και ο ρόλος της Ισπανίας. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Μαδρίτη έχει επιλέξει μια διττή στρατηγική: από τη μία, διατηρεί στενή αμυντική συνεργασία με την Τουρκία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ· από την άλλη, κρατά αποστάσεις από την ίδια τη σύγκρουση, απορρίπτοντας τη συμμετοχή σε επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο και επικρίνοντας την κλιμάκωση.

Η στάση αυτή δεν είναι αντιφατική, αλλά ενδεικτική του πραγματισμού που χαρακτηρίζει τις σχέσεις Ισπανίας -Τουρκίας. Πρόκειται για μια συνεργασία που βασίζεται σε συγκεκριμένα συμφέροντα (οικονομικά, αμυντικά και γεωπολιτικά) και όχι σε ιδεολογική ταύτιση. Σε περιόδους κρίσης, αυτό το μοντέλο αποδεικνύεται συχνά πιο ανθεκτικό.

Η Ισπανία, όπως διαβάζουμε στο Ανεξάρτητο Βαλκανικό Πρακτορείο Ειδήσεων, δεν είναι απλώς ένας ακόμη ευρωπαϊκός εμπορικός εταίρος της Τουρκίας. Έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους και συνεπέστερους επενδυτές στην τουρκική οικονομία, με το συνολικό απόθεμα των ισπανικών άμεσων επενδύσεων να εκτιμάται σε περίπου 10,68 δισεκατομμύρια δολάρια και περισσότερες από 770 ισπανικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε βασικούς τομείς, από τις τράπεζες και τις ασφάλειες έως τις μεταφορές, το τσιμέντο και τη βιομηχανική παραγωγή. Αν και άλλες χώρες, όπως η Γερμανία ή η Ολλανδία, φαίνεται να κατέχουν ισχυρότερες θέσεις σε απόλυτους αριθμούς, η ισπανική περίπτωση έχει ιδιαίτερο βάρος επειδή ένα μεγάλο μερίδιο της έκθεσής της αντανακλά πραγματική επιχειρησιακή δραστηριότητα και όχι χρηματοοικονομικές εγγραφές μέσω δομών χαρτοφυλακίου ή εταιρικών οχημάτων ειδικού σκοπού.

Επίσης, η Μαδρίτη αναδεικνύεται σε σημαντικό προμηθευτή αμυντικού εξοπλισμού στην Τουρκία. Σύμφωνα με το Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Υποθέσεων Ασφάλειας (SWP), η Ισπανία έχει γίνει ένας από τους κορυφαίους προμηθευτές άμυνας και εταίρους συμπαραγωγής της Τουρκίας. Μετά την υπογραφή μνημονίου συμφωνίας (MoU) τον Δεκέμβριο του 2024 για την κοινή ανάπτυξη του προηγμένου εκπαιδευτικού αεροσκάφους Hürjet για την Ισπανική Πολεμική Αεροπορία, η Μαδρίτη ανακοίνωσε πρόσφατα μια επένδυση ύψους 1,375 δισεκατομμυρίων ευρώ. Επιπλέον, ο σχεδιασμός του αμφίβιου πλοίου επιθέσεων της Τουρκίας, TCG Anadolu, με δυνατότητα μεταφοράς μη επανδρωμένων αεροσκαφών, βασίστηκε σε αυτόν του ισπανικού αεροπλανοφόρου Juan Carlos I.

Η προσέγγιση της Μαδρίτης προς την Άγκυρα ως πιθανό εταίρο στην άμυνα αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της για επέκταση των εξωτερικών συνεργασιών, προκειμένου να ενισχύσει «τις αμυντικές εξαγωγές της και να αντισταθμίσει την επιρροή των πιο κυρίαρχων ευρωπαϊκών εταιρειών και κρατών μελών».

Επιπλέον, η Ισπανία βλέπει την Τουρκία ως κρίσιμο «παίκτη» στην γεωπολιτική σκακιέρα της Μεσογείου. Οι δύο χώρες συνεργάζονται σε θέματα όπως η μετανάστευση, η ασφάλεια, η Μέση Ανατολή. Παρουσιάζουν και μια «ήπια» - θα λέγαμε - σύγκλιση σε θέματα εξωτερικής πολιτικής καθώς συχνά έχουν παρόμοιες στάσεις σε διεθνή ζητήματα, όπως είναι το Παλαιστινιακό.

Τελικά, η «αθόρυβη» συνεργασία Τουρκίας–Ισπανίας αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας: οι πιο ουσιαστικές συμμαχίες δεν είναι απαραίτητα οι πιο ορατές. Και σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται ραγδαία υπό την πίεση πολέμων και ενεργειακών κρίσεων, αυτές οι σχέσεις ενδέχεται να διαμορφώσουν τις ισορροπίες της επόμενης ημέρας.